1.2. Stres i radzenie sobie z nim

Krewni i opiekunowie, którzy opiekują się osobami starszymi, mogą być pod działaniem wielu czynników takich jak: środowisko fizyczne w którym świadczona jest opieka, cechy osoby otrzymującej opiekę, mocne lub słabe strony opiekuna, zasoby wsparcia rodzinnego i społecznego oraz czynniki społeczno-kulturowe. Cechy opiekunów mogą oddziaływać na te wieloczynnikowe czynniki stresu i zmieniać konsekwencje czynników stresu w pozytywne lub negatywne. W tym kontekście cechy osobowości opiekuna, styl komunikacji, styl komunikacji rodzinnej, zasoby wsparcia społecznego, czynniki kulturowe, cechy demograficzne oraz cechy osobowości i stan zdrowia osoby starszej, które ułatwiają członkom rodziny i opiekunom radzenie sobieze stresem, prowadzą do różnych efektów.

Negatywny wpływ opieki nad osobami starszymi na życie opiekunów;
1) Ograniczenie stylu życia oraz aktywności członków rodziny i opiekunów w wyniku opieki nad osobami
starszymi.
2) Pogorszenie relacji członków rodziny z osobą starszą otrzymującą opiekę; Występuje z powodu zaburzeń
rozwojowych i spadku funkcji poznawczych i fizycznych u osób starszych.
3) Pogorszenie zdrowia fizycznego opiekuna.
4) Pogorszenie zdrowia psychicznego opiekuna.
Opieka nad osobami starszymi ma pozytywny wpływ na życie starszych krewnych i opiekunów, zadowolenie
i szczęście opiekunów (związane z subiektywnym znaczeniem, jakie opiekunowie nadają usłudze opiekuńczej)

1. Opieka jest postrzegana jako przyjemność, satysfakcja, odpowiedzialność rodzinna, wzajemność, przy
jaźń i koleżeństwo.
2. Pozytywne korzyści z doświadczenia opieki obejmują satysfakcję z roli opiekuna, poczucie dumy i prz
yjemności, mistrzostwo, kompetencje i poczucie sukcesu, sens i cel życia, korzyści emocjonalne, rozwój
osobisty i nawiązywanie jakościowych relacji z osobami starszymi, socjalizację z innymi, rozwój relacji.

Jakie są źródła i konsekwencje stresu w opiece nad osobami starszymi?
• Czynniki stresu wynikające ze środowiska fizycznego, w którym sprawowana jest opieka, składają
się z cech fizycznych miejsca, w którym mieszka odbiorca opieki, cech fizycznych miejsca, w którym
mieszka opiekun oraz warunków pracy opiekuna.
• Czynniki stresu wynikające z cech osoby starszej otrzymującej opiekę składają się z czynników
takich jak zaburzenia poznawcze, funkcjonalne i behawioralne osoby starszej, jakość poprzedniej relacji
z opiekunem oraz tego, czy otrzymała ona zewnętrzne wsparcie profesjonalne.
• Czynniki stresu wynikające z cech opiekuna obejmują historię psychiczną i fizyczną opiekuna oraz
jego obecną sytuację, cechy osobowości i reakcje radzenia sobie, role, zasoby finansowe, wiedzę na
temat opieki i poprzednie relacje z osobami starszymi.
• Źródła stresu związane z kontekstem społeczno-kulturowym obejmują przekonania i oczekiwania
dotyczące opieki, dostępne zasoby, programy, przeszkody, dostęp i możliwości.

• Czynniki stresu wynikające z sieci wsparcia rodzinnego i społecznego dotyczą tego, czy opiekun
otrzymuje konkretne, poznawcze i emocjonalne wsparcie od innych osób.
• Wyniki: Trudności w zakresie zdrowia psychicznego, zdrowia fizycznego, relacji społecznych, utrzy
mywania ról.

Podejścia opiekunów osób starszych do radzenia sobie ze stresem uwzględniają takie czynniki, jak czynniki
wywołujące stres, cechy i zasoby osób starszych, jakość poprzednich i obecnych relacji z osobami starszymi
oraz cechy i zasoby opiekuna. Dlatego opiekunowie wykazują pozytywne lub negatywne strategie radzenia
sobie ze stresem, w zależności od oceny tych czynników. Te strategie obejmują;
1. Radzenie sobie skoncentrowane, na problemie polega na rozwiązywaniu problemów poprzez tworzenie
planów. Radzenie sobie skoncentrowane na problemie jest bardziej skuteczne niż inne, ponieważ wymaga
aktywnego planowania i podejmowania kroków w stronę problemu.
2. Radzenie sobie skoncentrowane na, democjach próbuje przezwyciężyć problem za pomocą reakcji
emocjonalnych. Zapewnia ulgę emocjonalną.
3. Poszukiwanie wsparcia społecznego, wymaga uzyskania pomocy od innych w celu rozwiązania prob
lemów. Strategie poszukiwania wsparcia społecznego obejmują uciekanie się do sieci społecznościowych w
czasach stresu. Ma to działanie redukujące napięcie osoby, ponieważ umożliwia jej uzyskanie pomocy.
4. Radzenie sobie z problemem skoncentrowane na religii, polega na próbie przezwyciężenia problemu
poprzez poszukiwanie wyższej siły i proszenie o pomoc poprzez modlitwę.
5. Restrukturyzacja, Polega na przekształceniu postrzegania problemu i transformacji istniejącej sytuacji
problemowej z perspektywy negatywnej na perspektywę pozytywną.
6. Radzenie sobie skoncentrowane na unikaniu, polega na ignorowaniu problemu. Reakcja radzenia so
bie skoncentrowana na unikaniu jest nieskuteczną strategią radzenia sobie ze stresem.

Przykład: Opiekunowie osoby starszej z chorobą Alzheimera stosują strategie w sytuacjach stresowych, ta
kie jak korzystanie z porównań, koncentrowanie się na teraźniejszości, a nie na przyszłości, zmiana swoich
oczekiwań, korzystanie z humoru.
Cechy, które powinna posiadać osoba opiekująca się osobami starszymi, aby radzić sobie ze stresem:
1. Opiekun powinien być w stanie spojrzeć na perspektywę osoby starszej otrzymującej opiekę i wczuć się w
sytuację osoby otrzymującej opiekę.
2. Opiekun powinien uważać swoją pracę za satysfakcjonującą i znaczącą.
3. Opiekun powinien być w stanie opisać swoje osiągnięcia, wyrazić swoją zdolność do skutecznego rozwiąz
ywania problemów i wyrazić swoje zachowanie w pomaganiu osobom starszym.
4. Opiekun powinien dążyć do odkrywania osobistych korzyści płynących z opieki.
5. Opiekun powinien akceptować swoje ograniczenia.
Pięć sugestii dla osób opiekujących się osobami starszymi, jak kontrolować szkodliwe skutki stresu:
1. Stawianie sobie realistycznych celów i oczekiwania,
2. Utworzenie własnych granic,
3. Umiejętność poproszenia o pomoc i zaakceptowanie tego,
4. Dbanie o siebie,
5. Spotykanie się z innymi ludźmi.

Co powinniśmy zrobić? Czego nie powinniśmy robić?
• Nasze postrzeganie, a nie okoliczności, powodują stres. Nie zawsze można zmienić okoliczności, ale od
opiekuna zależy, czy zmieni swoje postrzeganie.
• Dzielenie się częścią tego, przez co przechodzi, ze swoimi przyjaciółmi, zamiast dźwiganie wszystkiego
samodzielnie, to zmniejszy stres.
• Czas, który opiekun poświęca sobie, wpływa również na jakość czasu, który poświęca bliskim potrzebują
cym opieki.
• Ustalanie granic tego, co można zrobić, ochrona własnego zdrowia psychicznego i fizycznego.
• Wyrażanie emocji za pomocą języka, który pozwala zrozumieć, przez co opiekun przechodzi, sprawia, że
osoba czuje się zrozumiała i pomaga złagodzić ciężar.

Syndrom stresu opiekuna – Caregiver Stress Syndrome (CSS):
Opiekunowie odgrywają kluczową rolę w życiu osób, które nie są w stanie same o siebie się zatroszczyć.
Mimo to troska o innych może być z natury stresująca. Stres opiekuna, znany również jako Syndrom Stresu
Opiekuna, to stan psychicznego, emocjonalnego i fizycznego wyczerpania, którego doświadczają opieku
nowie.

W sytuacji CSS opiekunowie mogą również doświadczać:
• zmęczenia,
• stresu,
• niepokoju,
• depresji, w niektórych przypadkach.
Zespół stresu opiekuna to stan charakteryzujący się wyczerpaniem fizycznym, psychicznym i emocjonalnym.
Zwykle wynika to z zaniedbania przez osobę własnego zdrowia fizycznego i emocjonalnego, ponieważ kon
centruje się na opiece nad chorą, ranną lub niepełnosprawną bliską osobą.
Istnieje wiele czynników, które mogą odgrywać rolę w występowaniu zespołu stresu u opiekuna. W przypadku
niektórych opiekunów ciągłe wymagania związane z opieką nad osobą cierpiącą na poważną chorobę mogą
skutkować wypaleniem zawodowym. Dla innych wyzwaniem może być brak granic między rolą opiekuna a
małżonkiem, dzieckiem lub inną bliską osobą. Jeszcze inni opiekunowie pokładają w sobie nierealistyczne
oczekiwania, myśląc, że mogą wszystko i nie proszą o pomoc. Często może to wynikać z tego, że nie chcą
być ciężarem dla nikogo innego. Inni opiekunowie są po prostu sfrustrowani przytłaczającymi potrzebami
bliskiej osoby lub zasobami finansowymi i innymi niezbędnymi do opieki nad osobą przewlekle chorą lub
niepełnosprawną.
Zespół stresu opiekuna jest silnie powiązany z negatywnymi skutkami zdrowotnymi. Od 40 do 70% opiekunów
cierpi na depresję, przy czym wielu opiekunów odczuwa także stany lękowe w wyniku stresu związanego z
zapewnianiem opieki. Złość i drażliwość są również częstymi objawami zespołu stresu opiekuna. Przewlekły
stres może również prowadzić do wysokiego ciśnienia krwi, cukrzycy i osłabienia układu odpornościowego.
Zespół stresu opiekuna ma istotny wpływ na życie osób opiekujących się bliskimi. Może to mieć wpływ nie
tylko na nastrój opiekuna, ale także na jego zdrowie i samopoczucie w dłuższej perspektywie. Te statystyki
pokazują skalę problemu.
Depresja i problemy ze zdrowiem psychicznym nadal pozostają częstsze wśród opiekunów niż wśród ich
rówieśników nie sprawujących opieki. Jest to szczególnie prawdziwe w przypadku opiekunów, których za
daniem jest pomaganie osobie z zaburzeniami funkcji poznawczych. Badania pokazują, że od 30 do 40%
opiekunów chorych na demencję cierpi zarówno na depresję, jak i stres emocjonalny.
Opiekunowie zgłaszają, że są zestresowani i sfrustrowani; 16% opiekunów jest obciążonych emocjonalnie, a
26% twierdzi, że opieka nad ukochaną osobą wywiera na nich wpływ emocjonalny. 22% jest wyczerpanych,
kiedy kładzie się wieczorem do łóżka. To pokazuje, jak wiele wyzwań doświadczają osoby dążące do zapew
nienia opieki bliskiej osobie.

Wpływ na zdrowie fizyczne opiekuna.
• 11% opiekunów stwierdza, że ich rola spowodowała pogorszenie ich zdrowia fizycznego
• 45% opiekunów zgłosiło przewlekłe schorzenia, w tym zawały serca, choroby serca, nowotwory, cukrzycę i zapalenie stawów;
• Opiekunowie mają o 23% wyższy poziom hormonów stresu i o 15% niższy poziom odpowiedzi przeciwciałniż osoby niebędące opiekunami,
• 10% głównych opiekunów zgłasza, że są pod wpływem stresu fizycznego z powodu wymagań związanychz fizyczną pomocą bliskiej osobie.

• Kobiety, które spędzają 9 lub więcej godzin tygodniowo na opiece nad małżonkiem, zwiększają swoje ryz
yko choroby serca o 100%,
• 72% opiekunów zgłasza, że nie chodzili do lekarza tak często, jak powinni; 58% opiekunów stwierdza, że
ich nawyki żywieniowe są gorsze niż przed objęciem tej roli,
• Opiekunowie w wieku od 66 do 96 lat mają o 63% wyższy wskaźnik śmiertelności niż osoby niebędące
opiekunami w tym samym wieku.
Objawy stresu opiekuna mogą obejmować zmiany apetytu, wagi lub obu; uczucie smutku, beznadziei, draż
liwości lub bezradności; wycofanie się od przyjaciół i rodziny, zmiany w wzorcach snu, częstsze chorowanie,
uczucie chęci zrobienia krzywdy sobie lub osobie, którą się opiekują, utrata zainteresowania czynnościami,
które wcześniej sprawiały przyjemność, wyczerpanie emocjonalne i fizyczne i drażliwość. Jeśli opiekun za
uważy u siebie którykolwiek z tych objawów, powinien dowiedzieć się, jak radzić sobie z syndromem stresu
opiekuna.

Jak opiekunowie mogą sobie radzić z syndromem stresu opiekuńczego.
Gdy opiekun rozpozna objawy zespołu stresu opiekuna (CSS), następnym krokiem jest poszukiwanie moż
liwości radzenie sobie z nim. Występowanie tego syndromu nie jest niczym niezwykłym, kluczem jest trak
towanie własnego zdrowia priorytetowo, aby móc nadal opiekować się bliską osobą.
Jeśli opiekun zmaga się z zespołem stresu opiekuna, jedną z pierwszych rzeczy, które może i powinien wy
konać, jest zrobienie sobie przerwy.
Należy skontaktować się z lokalnymi agencjami, członkami rodziny, przyjaciółmi lub grupami wsparcia, aby
zorganizować opiekę wytchnieniową. Można znaleźć kogoś w swojej okolicy, kto jest również opiekunem i
jest skłonny zapewnić opiekę przez kilka godzin w zamian za to, że opiekun zrobi to samo dla niego. Ważne
jest aby opiekun wykorzystał ten czas, aby zadbać o siebie. Powinien zrobić to co lubi lub po prostu odpocząć
i zregenerować siły. Następnie powinien zlecić na zewnątrz to, co można. Istnieje wiele usług dostępnych dla
osób niepełnosprawnych i chorych, takich jak dostawa posiłków, transport i opieka dzienna dla dorosłych.
Skorzystanie z tego, co jest dostępne w każdej okolicy a wiele z tych usług jest bezpłatnych lub niedrogich.
Jeśli można sobie na to pozwolić, należy rozważyć zatrudnienie kogoś do sprzątania lub wykonywania inny
ch obowiązków domowych. Wszystko, co można zrobić, aby zmniejszyć obciążenie fizyczne i emocjonalne,
pomoże ogólnemu samopoczuciu