1.4. Tükenmişlik ve Baş Etme

Bakım verme sürecinin kaçınılmaz bir parçası olan tükenmişlik hem profesyonel bakım hizmeti sunan çalışanlarda hem de evde bakım hizmeti sunan aile üyelerinde gözlenen bir durumdur. Tükenmişlikle ilgili en yaygın bir şekilde kabul edilen görüş Maslach’ın kuramıdır. Bu modelde tükenmişlik; duygusal tükenmişlik
hissetme, hizmet verdiği kişilere karşı duyarsızlaşma ve işte yaşadığı kişisel başarı duygusunun azalması olarak ele alınmaktadır. Tükenmiş kavramı stres ile çok bağlantılıdır. Yaşlıya bakım veren kişiler kendilerini yoğun stres altında hissettiklerinde ortaya çıkar. İşi yapmak istememe, yaşlıya öfkelenme, söylenme, bakım
işini iyi yapamama, bıkkınlık, sürekli yorgunluk hali, yetersizlik hissi gibi belirtilerle ortaya çıkar. Bakım veren kişiler de genellikle orta yaşın üzerinde oldukları için kendilerinin de bedensel ve ruhsal sağlıkları bozulabilir. Bakım işi nedeniyle bağımsızlıkları neredeyse ortadan kalkar. Sonuçta bakım veren kişiler tükenmişliği çok sık yaşarlar.

Tükenmişlikle baş etmek için;
• Tükenmişlik belirtilerinin yaşlıya bakarken normal olduğunu düşünmeyin,
• Tükenmişlik belirtilerini görmezden gelmeyin,
• Yardım istemeyi gurur meselesi yapmayın,
• Yaşlının başına gelenler konusunda kendinizi suçlamayın,
• Her şeyin sorumluluğunu tek başınıza üstlenmeyin,
• Gerekirse profesyonel yardım alın.

Tükenmişlikle baş etme yöntemleri:
Öncelikle bakıcının kendisindeki tükenmişlik belirtileri ve kaynağını fark etmesi gerekir. Bakım hizmetini vermekte yeterli hissetmeme, olumlu geri dönüş almama, bakım işinin çok fazla yüklenilmesi, sosyal destek azlığı, kendine zaman ayırmama, kendini adama gibi nedenlerden kaynaklı olabilir. Tükenmişliğinin kaynağının fark edilmesi, çözüme yönlendirir. Buna göre çözümler;
• Profesyonel yaşlı bakımı konusunda eğitim almak,
• Zorlandığı zamanlarda başvurabileceği kurum ve kuruluşlara erişim,
• Kendine zaman ayırmak,
• Rahatlamak,
• Sosyal destek istemek,
• Bakım hizmeti veren diğer kişilerle bir araya gelerek destek grupları oluşturmak,
• Bakım yükünü paylaşmak; sorumluluklarınızı ve iş yükünüzü azaltın. Kardeşleriniz varsa yaşlı bakımını sırayla yapın,
• Yaşlı bakımı işine profesyonel bakmak, kendini kurtarıcı görmemek, adamamak (merhamet yorgunluğuna düşmemek),

• Zamanı etkin kullanmak için zaman planı yapmak, kendine zaman ayırmak,
• Öz bakım,
• Düzenli beslenme,
• Aile ve sosyal yaşantıyı denge de tutma,
• Hobiler geliştirmek,
• Dinlenmek için tatil, müzik dileme, yanız kalma vb. fırsatlar yaratmak,
• Yeterli düzeyde fiziksel egzersiz,
• Diğer bakım verenlerden destek almak,
• Kendi gereksinimlerini ihmal etmemek,
• Kendini gözden geçirmek ve gerekirse profesyonel destek almak.

Bakım veren kişilere psikiyatrik destek olarak neler yapılabilir?
• Bakım veren kişiler belli dönemlerde özellikle kendisinde ruhsal değişiklik olduğunda psikiyatriye başvurması,
• Bakım vermenin stresli bir iş olduğunun farkındalığını artırmak ve kişinin kendi gücünü, becerikli olduğunu bilmesi,
• Diğer aile bireylerinden yardım alma imkanları değerlendirmesi, diğer aile bireylerinin devrede olmasını sağlamak,
• Yardım alabileceği sosyal hizmetler konusunda bilgili olması,
• Bakım verme ile ilgili eğitimlerden faydalanmak,
• Olabildiğince sosyal yaşantıyı devam ettirmek ve zevk aldığınız aktiviteleri, yürüyüş, spor yapmak, egzersiz gibi rahatlatıcı faaliyetleri yapmak,
• Sıkıntı, bunaltı zamanlarında nefes eksersizi, gevşeme egzersizi yapmak,
• Beslenme ve uyku düzenine uymak, sağlamak.