4.3. Polonya
2023 yılında Polonya’da nüfusun yaşlanma süreci devam etti. 2022 yılı sonunda 60 yaş ve üzeri kişilerin
sayısı 9,8 milyon oldu.
Yaşlı bakımı modeli, kişinin ve yaşlının bakımına ilişkin sorumluluğun devlet ile aile ve bakım hizmeti kuru
luşları arasında paylaşımına ilişkin yasal düzenlemelerle belirlenmektedir. Düzenlemeler, yaşlı insanların
bakımına ilişkin geleneksel normları dikkate almaktadır.
Bakanlık, 75 yaş ve üzeri kişilere sağlanan uzman bakım hizmetleri de dahil olmak üzere bakım hizmetle
rine erişimi iyileştirmeyi amaçlayan “75+ Bakım” programını uygulamaktadır. Program kapsamında beledi
yeler bu tür hizmetlerin sağlanmasına yönelik bir sübvansiyondan yararlanabilir.
Öte yandan “Senior +” programı, Yaşlılar için Gündüz Bakım Tesisleri ve Kulüpler ağının genişletilmesine
yardımcı olacaktır. Program, yaşlıların kültürel ve sportif faaliyetlerle vakit geçirmelerinin yanı sıra yemek
yeme, bakım ve günlük aktivitelerde yardım almalarına da olanak sağlayacak kurumların kurulmasına olanak sağlayacak.
Polonya Evde Bakım Derneği, temel bakımın sağlanmasında ortaya çıkan yeni zorluklara dikkat çekiyor.
Pek çok Polonyalı, yaşlılık döneminde kendilerinin ve ailelerinin geçimini sağlayamıyor. Polonya’da bu
yardıma ihtiyaç duyan kişilere onurlu bakım sağlayacak bir sigorta da yok.
Polonya’daki yaşlı vatandaşların çoğunluğu şehirlerde yaşamaktadır. 60 yaşın üzerindeki kişilerin en yük
sek yüzdesi Świętokrzyskie eyaletinde kaydedildi. Tahminlere göre yaşlı sayısının 2060 yılına kadar istik
rarlı bir şekilde artması bekleniyor. Bu durum devlet için büyük bir zorluk. Polonya pazarında çalışan bakıcı
sayısının yetersiz olması da büyük bir sorun olacaktır.
Yaşlılara yönelik sosyal politika 2030 yılına kadar yaşlılara yönelik sosyal politika belgesinde yaşlıların
yararına yürütülen faaliyetlerin yönleri belirtilmektedir: GÜVENLİK – KATILIM – DAYANIŞMA.
Sağlık Bakanlığı, yaşlıların sağlık yaşam standartlarını amaçlayan bir dizi faaliyet yürütmektedir; Bunlar
arasında sağlık hizmetlerine ve sunulanlara erişimin ve uygun eğitimli sağlık personelinin sürdürüldüğü yer
yer almaktadır.
Polonya’da 65 yaş üstü yaşlılara yönelik sosyal destek, hükümet, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluş
ları tarafından sağlanan çeşitli programlar ve hizmetler aracılığıyla yapılandırılmıştır. İşte temel bileşenler:
Emeklilik Sistemi: Polonya’da Sosyal Sigorta Kurumu (ZUS) tarafından yönetilen bir kamu emeklilik sis
temi bulunmaktadır. Gerekli yaş ve iş deneyimi kriterlerini karşılayanlara yaşlılık aylığı sağlar. Standart
emeklilik yaşı erkekler için 65, kadınlar için 60’tır, ancak belirli koşullar altında erken emeklilik için hükümler
bulunmaktadır.
Sağlık Hizmetleri: Polonya’daki yaşlılar, Ulusal Sağlık Fonu (NFZ) aracılığıyla sağlık hizmetlerine erişebilir. Bu hizmetler şunları içerir:
• Temel Sağlık Hizmetleri: Pratisyen hekimlere ücretsiz ziyaretler,
• Uzman Bakımı: Gerektiğinde uzmanlara yönlendirmeler,
• Hastane Tedavisi: Yatarak ve ayakta tedavi hizmetleri,
• Uzun Süreli Bakım: Uzun süreli tıbbi ve hemşirelik bakımına ihtiyaç duyan kişilere yönelik hizmetler.
Sosyal Refah Programları: Çeşitli programlar yaşlılara mali ve ayni destek sağlar.
Bakım Ödeneği (Zasiłek pielęgnacyjny): Yaşa bağlı sağlık sorunları nedeniyle yardıma ihtiyaç duyanlara
yönelik bir yardım.
• Kalıcı Ödenek (Zasiłek stały): Düşük gelirli ve yeterli destek imkânı olmayanlar için.
• Yaşlılar+ Programı: Yaşlı yetişkinlerin çeşitli faaliyetlere katılabileceği ve destek hizmetleri alabileceği
yaşlılar toplum merkezlerinin oluşturulması ve sürdürülmesi için devlet finansmanı.
Yerel yönetimlerin Desteği: Belediyeler çeşitli yardım destekleri sunarlar. Örneğin;
• Sosyal Yardım Merkezleri (Ośrodki Pomocy Społecznej): Günlük yaşam aktiviteleri, yemekler ve sosyal
hizmet desteği konularında yardım sağlar.
• Gündüz Bakım Merkezleri: Yaşlıların sosyal faaliyetlerde bulunabileceği, yemek alabileceği, rehabili
tasyon programlarına katılabileceği tesisler.
• Evde Bakım Hizmetleri: Ev işlerinde yardım, kişisel bakım ve tıbbi hizmetler de dahil olmak üzere, ken
di evlerinde kalmayı tercih edenler için destek.
Sivil Toplum Kuruluşları (STK’lar): Polonya’daki çok sayıda STK, aşağıdaki hizmetleri sunarak yaşlıları
desteklemek için çalışmaktadır.
• Gönüllü Hizmetler: Günlük faaliyetlerde arkadaşlık ve yardım.
• Danışmanlık Hizmetleri: Yasal, psikolojik ve mali danışmanlık.
• Eğitim Programları: Yaşam boyu öğrenme fırsatları ve atölye çalışmaları.
Kültürel ve Eğlence Faaliyetleri: Yerel yönetimler ve STK’lar tarafından çoğunlukla mali olarak
desteklenen veya düzenlenen kültürel katılım ve fiziksel faaliyetler için çeşitli fırsatlar vardır;
bunlar arasında:
Senior Clubs: Etkinlikler, geziler ve grup aktiviteleri düzenleyen sosyal kulüplerdir.
• Üçüncü Çağın Üniversitesi: Yaşlılar için özel olarak tasarlanmış, dersler, dil kursları ve hobi dersleri
sunan eğitim programları.
Konut Desteği:
• Korunaklı Konut: Yaşlılar için tasarlanmış, genellikle acil çağrı sistemleri ve ortak alanlar gibi ek
hizmetlere sahip apartmanlar.
• Konut Sübvansiyonları: Düşük gelirli yaşlıların konut masraflarına yönelik mali yardım.
Ulaşım Hizmetleri Birçok şehirde yaşlılar için indirimli veya ücretsiz toplu taşıma imkânı mevcut olup, bu
onların hizmetlere erişmelerini ve toplumla bağlantıda kalmalarını kolaylaştırmaktadır.
Genel olarak, Polonya’daki yaşlılara yönelik sosyal destek sistemi kapsamlı olup, iyi bir yaşam kalitesi
sağlamayı ve aktif yaşlanmayı teşvik etmeyi amaçlamaktadır.
15 Haziran Dünya Yaşlı Hakları Günü. Avrupa’nın demografisi son yıllarda önemli ölçüde değişti ve yaşla
nan nüfus, Avrupa Birliği için yeni zorluklar doğuruyor.
Temel, evde bakım ve bakıcılar için uygun çalışma koşullarıdır Bakım sistemlerine ilişkin yakın zamanda
yayınlanan Avrupa Konseyi kararı, evde bakımın yaşlıların bakımına yönelik bütünsel bir yaklaşımın önem
li bir unsuru olduğunu gösteren ilk belge değildir. 2022’de başlatılan Avrupa Bakım Stratejisi aynı zamanda
Üye Devletlere, bakıcılar için iş-yaşam dengesini korurken yüksek kaliteli, uygun fiyatlı ve erişilebilir uzun
vadeli bakım hizmetleri sağlama çağrısında da bulunuyor.
Avrupa Sağlık Birliği: Konsey, Komisyon’a sağlığı öncelikli tutması yönünde çağrıda bulunur. Konsey, sağ
lık hizmetlerinde öncelikli ihtiyaçların ele alınması gerektiğine dikkat çeker. Konsey ayrıca üye devletlere
ve Komisyona, EU4Health dahil olmak üzere AB’nin uygulama araçlarını iyileştirerek ve sağlık yatırım
merkezi gibi yeni araçlar geliştirerek öncelikli alanlardaki eylemi güçlendirme çağrısında bulunur.